Czy udar mózgu możliwy jest u dziecka?

Prof. dr hab. n. med. Ilona Anna Kopyta Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Członek zarządu European Pediatric Neurology Society (EPNS)

04 sierpnia 2025

Udar mózgu w populacji dzieci i młodzieży to problem występujący rzadko; szacuje się , że w ciągu roku na udar mózgu, zarówno niedokrwienny, jak i krwotoczny, zachoruje około 3 dzieci na 100 000 populacji. Zgodnie z definicją udaru dziecięcego możemy postawić takie rozpoznanie jeśli nagły deficyt neurologiczny dotyka dziecka w wieku od 29 doby życia do ukończenia 18 roku życia, a wyniki badań obrazowych( optymalnie- rezonansu magnetycznego) potwierdzają obecność zmian pochodzenia naczyniowego korespondujących z objawami u pacjenta. Odrębna kategorię stanowi udar okołoporodowy, ze specyficznymi czynnikami ryzyka oraz prognozą, a także- znacznie wyższą częstością występowania niż udar w populacji dziecięcej.

Czynniki ryzyka udaru dziecięcego różnią się od tych spotykanych u osób dorosłych. Aktualnie na pierwszym miejscu znajdują się arteriopatie czyli wszelka, wrodzona i nabyta, patologia naczyń tętniczych mózgu , która może spowodować wystąpienie niedokrwienia mózgu. Jedną z najlepiej poznanych jest arteriopatia po przebytej ospie wietrznej( PVA, post-varicella arteriopathy), która może wystąpić nawet rok po przebyciu tej choroby zakaźnej i doprowadzić do ostrego incydentu niedokrwienia mózgu. Fakt ten dowodzi także konieczności wykorzystania możliwości profilaktyki pierwotnej udaru, jaki daje szczepienie przeciwko ospie wietrznej. Kolejna częsta arteriopatia prowadząca do udaru niedokrwiennego u dzieci to FCA ( ang. Focal Cerebral Arteriopathy), która dotyka dużych naczyń mózgowych ( MCA, ICA) , zwykle jest jednostronna i ma jednofazowy przebieg, a czynnikiem usposabiającym do jej wystąpienia jest przebyta infekcja górnych dróg oddechowych. Ponieważ większość przypadków FCA ma charakter zapalny narzędziem skutecznie wpływającym na leczenie ściany naczynia oraz na poprawę odległego rokowania są sterydy. Pozostałe czynniki ryzyka udaru dziecięcego, poza arteriopatiami, to wrodzone i nabyte choroby serca, zaburzenia krzepniecie( trombofilia) oraz urazy i zatrucia.

Rozpoznanie udaru mózgu u dziecka opiera się o wykonanie badań neuroobrazowych, optymalnie metodą rezonansu magnetycznego, w zakresie zarówno głowy jak i szyi wraz z obrazowaniem naczyń tętniczych oraz żylnych ( MRI-magnetic resonance imaging, MRA- magnetic resonance angiography, MRV- magnetic resonance venography). Konieczność obrazowania naczyń szyjnych, a nie tylko – mózgowych, w przypadku podejrzenia udaru dziecięcego wynika z częstego ( około 20% arteriopatii w udarze dziecięcym) występowania udaru w przebiegu rozwarstwienia tętnic szyjnych. Obrazowanie powinno zostać wykonane do 60 minut od wejścia dziecka do szpitala, a jeśli dana placówka nie dysponuje możliwością wykonania rezonansu, to dopuszczalne jest wykonanie tomografii komputerowej.

Jedynie wczesne rozpoznanie daje dziecku z udarem możliwość skorzystania z nowoczesnych i powszechnie stosowanych u doroslych , a upowszechniających się w populacji pediatrycznej, metod terapii jakimi są tromboliza czy mechaniczna trombektomia. Leczenie to jest jednak możliwe jedynie w oknie czasowym- 4.5 godziny od początku objawów w przypadku trombolizy oraz 6 godzin- trombektomii. Metody te u najmłodszych dzieci stosowane są off-label, o czym należy pamiętać informując rodziców o planowanym leczeniu.

Z uwagi na niską świadomość faktu, iż dziecko z ostrymi objawami neurologicznymi, jak niedowład kończyn, twarzy czy zaburzeniami mowy, to potencjalnie pacjent z udarem mózgu, a tym samym- wymagający pilnego badania neuroobrazowego, badania i rozpoznanie są u dzieci odraczane o wiele godzin.

Podczas ostatniego IX Zjazdu Polskiego Towarzystwa Udaru Mózgu(PTUM) w Toruniu( 12-13 czerwca 2025r.) miałam zaszczyt i przyjemność prowadzić sesję oraz przestawiać wystąpienie dotyczące roli choroby drobnych naczyń w udarze dziecięcym. Podczas spotkania padało wiele pytań dotyczących udaru dziecięcego, diagnostyki i leczenia. Dlatego też polecam lekturę kolejnych pozycji opracowanych w gronie ekspertów w tej dziedzinie, to jest:

Podręcznik Udar mózgu u dzieci i młodzieży, Autorzy: Ewa Pilarska i Ilona Kopyta, PZWL 2021. Rekomendacje Polish recommendations for diagnosis and therapy of paediatric stroke. Polish Journal of Neurology and Neurosurgery 2023, 57(3):260 (DOI: 10.5603/PJNNS.a2023.0034) Autorzy : Ewa Pilarska , Ilona Kopyta I wsp. Udar u dzieci i młodzieży- kompendium dla pediatrów. Standardy Medyczne Pediatria, 2024, T. 21, 386-388, Autor: Piotr Rodak, Komentarz: Ilona Kopyta.

Tagi: najnowsze badania udaru u dzieci Szybkie działania lekarzy specjalistów. udar mózgu Udar okołoporodowy